Russische journalist dood gevonden in Kiev

Aleksander SjtsjetininAleksander Sjtsjetinin

28 augustus 2016

Een Russische journalist is dood aangetroffen in de Oekraïense hoofdstad Kiev. Volgens de politie pleegde Aleksander Sjtsjetinin zelfmoord en liet hij een afscheidsbrief achter.

Sjtsjetinin was een Kremlin-criticus en de oprichter van nieuwswebsite Nieuwe Regio. Hij woonde sinds 2004 in Kiev. Sjtsjetinin stopte in februari met het werken aan zijn website, naar aanleiding van druk uit Rusland. Journalisten die hem kenden trekken daarom de berichten over zelfmoord in twijfel.

Het is niet de eerste keer dat een criticus van het Kremlin door geweld om het leven komt. Enkele weken geleden kwam journalist Pawel Sjeremet in Kiev om door een autobom. Een jaar eerder werd een pro-Russische journalist, Oles Boesina, doodgeschoten voor zijn flat in de Oekraïense hoofdstad.

Geplaatst in Nieuws | Tags: , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Iran pakt onderhandelaar nucleaire deal op voor spionage

28 augustus 2016

Een onderhandelaar die betrokken was bij de nucleaire deal die Iran vorig jaar sloot, is opgepakt op verdenking van spionage. Dat zeggen de Iraanse autoriteiten.

De verdachte heeft een paar dagen in de gevangenis gezeten en is inmiddels op borgtocht vrijgelaten. Wel blijft hij onderwerp van onderzoek. Op spionage staat in Iran de doodstraf of een lange gevangenisstraf.

Wie de verdachte is, wil Iran niet zeggen. Het zou gaan om “een spion die is geïnfiltreerd in het nucleaire team”.

Op 16 augustus liet het Iraanse Openbaar Ministerie weten iemand te hebben opgepakt die zou spioneren voor de Britse geheime dienst. Er werd toen niet gezegd dat de verdachte betrokken was bij de nucleaire deal.

Atoomakoord

Iran sloot in juli vorig jaar een historisch akkoord met zes wereldmachten, de Verenigde Staten, Rusland, China, Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland.

De deal legt Iran beperkingen op ten aanzien van zijn nucleaire ambities, maar bevrijdt het economisch gestrande land op den duur van de internationale sancties.

Geplaatst in Nieuws | Tags: , , , , , | Een reactie plaatsen

Politieke schietpartij nog onopgehelderd

Foto: ANP

28 augustus 2016

OM Aruba zit op zijn handen

Precies één jaar na de chaotische schietpartij op demonstranten vanuit het Arubaanse parlement heeft het Openbaar Ministerie in Oranjestad nog steeds geen enkele schutter in de kraag gegrepen. De oppositie op het Caribische eiland vindt het bespottelijk en vreest een nieuwe doofpotaffaire.

„Dit is heel naar”, zegt mensenrechtenadvocate Edwina Henriquez die zelf de lichtflitsen zag en het geluid hoorde van de schoten op 27 augustus 2015. „Drie mensen zaten onterecht bijna vier weken vast voor brandstichting, maar figuren die hun pistool leeg schieten richting betogers lopen vrij rond.” Er vielen gelukkig geen gewonden.

Na een dag van vreedzame demonstraties tegen de AVP-regering van premier Mike Eman liep het ’s avonds uit de hand. De deur van het parlement werd ingetrapt. Wellicht uit angst dat de boze menigte het gebouw zou bestormen, trokken onbekende ordehandhavers hun pistool. Op video zijn de schoten te horen. Henriquez: „Tijdens mijn verhoor vertelde een rechercheur dat er in totaal zeventien kogels zijn afgevuurd.”

Onbegrip

De mensenrechtenadvocate verwoordt wat veel Arubanen vrezen: „Het lijkt erop dat het OM een verlengstuk is van de premier. In elk geval werkt bij het parket naaste familie van een minister, een parlementslid en een vroegere naaste adviseur van de regeringspartij. Het functioneert niet. Ik begrijp niet dat Nederland het toestaat.”

Volgens het Openbaar Ministerie is het onderzoek naar de schietpartij nog niet afgerond. „Wij hadden het graag anders gezien, maar het is nou eenmaal zoals het is.” Eerder stelde het OM al tegenover deze krant dat het personeel „wordt geselecteerd op bekwaamheid, waarbij niet wordt gelet op politieke voorkeur.”

Geplaatst in Nieuws | Tags: , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Zeldzaam boerenprotest in Rusland in de kiem gesmoord

Boze boeren: degenen die aan het roer staan pikken alles in

27 augustus 2016

Boze boeren uit het zuiden van Rusland wilden protesteren tegen de onbeperkte macht van grote landbouwbedrijven. Maar toen ze net onderweg waren naar Moskou werden ze gearresteerd. 

Het gebeurt in Rusland niet vaak dat aanhangers van president Poetin in opstand komen. Deze week gebeurde dat wel in het zuiden van Rusland. Een groep boze boeren was het zo zat dat hun land op slinkse wijze wordt ingepikt door grote landbouwbedrijven, dat ze met twintig tractoren op weg gingen naar Moskou.

De bedoeling was dat boeren uit andere regio’s zich zouden aansluiten. Ver kwamen ze niet. De politie en veiligheidsdienst FSB maakten een einde aan het protest nog voor het goed en wel was begonnen. Maar de boeren geven niet op, zegt correspondent David Jan Godfroid. “Ze blijven optimistisch. Ooit komt er een dag dat we Moskou wel halen, zeggen ze.”

De boeren wilden niet alleen protesteren tegen de bedrijven die het op hun land hebben voorzien, maar ook tegen corrupte regionale bestuurders die die de landinpikkers de hand boven het hoofd houden.

De politie arresteerde vijftien boeren. De paar achterblijvers op een veldje aan de snelweg M4, duizend kilometer van Moskou, worden met hun tractoren naar huis gestuurd.

“Het is altijd hetzelfde”, zegt Anatoli Ivanov, een van de weinige boeren die na de arrestaties is achtergebleven op het veldje. “Mensen die hun hoofd boven het maaiveld uitsteken, worden meteen aan de kant geschoven. Degenen die aan het roer staan, pikken alles in en degenen die er tegen protesteren worden vernietigd.”

De gearresteerde boeren zijn al voor de rechter verschenen. Drie van hen kregen tien dagen hechtenis, de rest een boete van 130 euro voor het houden van een protest zonder vergunning en het hinderen van het verkeer.

De boeren benadrukken dat ze geen tegenstanders zijn van president Poetin. Integendeel, ze steunen hem nog steeds. “Ik heb op Poetin gestemd en ik zal weer op het stemmen”, zegt Lena Droekova . “Ik blijf op hem bouwen.”

Russen komen niet zomaar in opstand, daar is echt wel wat voor nodig.

correspondent David Jan Godfroid

De boeren verwachten juist van de president dat hij iets doet tegen de misstanden in hun regio. “Poetin heeft gezegd: ik wil de stem van het volk horen”, zegt boer Sergej Sergejnk. “Door die gedachte hebben we ons laten leiden. We waren op weg naar hem toe. Maar u ziet zelf waar dat toe heeft geleid.”

Het boerenprotest is zeldzaam, maar ook weer niet uniek. “Russen komen niet zomaar in opstand” zegt correspondent David Jan Godfroid. “Daar is echt wel wat voor nodig. Het gaat dan vaak niet om mensenrechten of meer democratie maar om concrete dingen die ze merken in hun portemonnee.”

Hongerstaking

Zo zijn in de regio waar de boeren actie voeren mijnwerkers in hongerstaking gegaan omdat ze al een jaar geen loon hebben gezien, en elders protesteren vrachtwagenchauffeurs tegen een heffing op het gebruik van de snelweg. “Maar dat gebeurt allemaal ver van Moskou en mensen krijgen daar maar heel weinig van te horen via de media die onder controle staan van de staat.”

Dat de politie en de veiligheidsdienst nu hebben ingegrepen bij het boerenprotest is volgens Godfroid goed te begrijpen vanuit het standpunt van Poetin. “Een betoging in Moskou van de liberale oppositie is voor het Kremlin minder riskant. Die is geïsoleerd. Maar als de aanhang van Poetin zich gaat roeren, kan het gevaarlijk worden.”

Geplaatst in Nieuws | Tags: , , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Deze man waagde zijn leven voor bewijs dodenvluchten

Deze man waagde zijn leven voor bewijs dodenvluchten

Door Herman Vijlbrief –  26 augustus 2016 in Brandpunt

Als 19-jarige jongen smokkelt Daniel Rey Piuma met gevaar voor eigen leven honderden geheime foto’s uit Zuid-Amerika. De beelden van verminkte en gemartelde lichamen vormen het ultieme bewijs voor de dodenvluchten van de junta van Jorge Videla. Daniel vlucht naar Nederland, de foto’s diep weggestopt tussen de zomen van zijn trouwpak. Zijn levenstaak: de wereld vertellen welke gruwelijke geheimen Argentinië verbergt. Maar de wereld wil niet luisteren naar wat hij met eigen ogen heeft gezien.

Ik kan het niet geloven. Wat mijn ogen ooit hebben gezien. Ik kan het nog steeds niet geloven. Echt niet

Het is november 2012. Ruim 30 jaar heeft hij gewacht op dit moment. We volgen Daniel naar Uruguay, waar hij zich als 19-jarige jongen bij het verzet aanmeldt. Zijn verzetsvrienden noemen hem ‘Felipe’, naar een stripfiguur. Een eenzame strijder, altijd op zoek naar gerechtigheid.

De junta van Jorge Videla
Het zijn de jaren van de junta van Jorge Videla. Zijn regime is verantwoordelijk voor het laten verdwijnen van duizenden tegenstanders. Gedrogeerd boven zee uit vliegtuigen gegooid. Dodenvluchten, zo lang voor de wereld verborgen gehouden.

In die tijd infiltreert Daniel – schuilnaam Felipe – bij de geheime dienst van de Uruguyaanse marine. Hij is in die hoedanigheid ineens ooggetuige van een gruwelijk geheim: er spoelen vanuit buurland Argentinië lijken aan. Handen en voeten aan elkaar vastgebonden. Verminkt, gemarteld, verkracht.

Infiltrant
Als infiltrant bij de marine heeft hij toegang tot alle dossiers, tot de foto’s die van de aangespoelde lijken worden gemaakt. Hij kopieert ze met gevaar voor eigen leven. Stuk voor stuk. Nachtenlang.

Ik huilde letterlijk en ik schaam me niet om dat te zeggen. Ik huilde toen ik al die mappen zag en ze doorbladerde

Hij slaat op de vlucht en smokkelt het bewijs voor de dodenvluchten het land uit. Honderden foto’s weggestopt tussen de zomen van zijn trouwpak. Zijn eindstation is Amsterdam. Nederland verleent hem asiel.

Obsessie
Daniel Rey Piuma beschouwt het als zijn levenstaak om de wereld te informeren over wat hij met zijn eigen ogen gezien heeft. Maar de wereld wil maar niet luisteren. En de foto’s worden hoe langer hoe meer een obsessie voor hem.

Hij slaapt slecht, ziet telkens weer de gruwelijke beelden voor zich. De slachtoffer op de foto’s zijn als zijn beste vrienden geworden. Ze hebben bezit genomen van zijn gedachten.

Ze zijn een deel van mij geworden. Hen is hun leven ontnomen, mij mijn onschuld, mijn lust om te leven

Dan wordt het 2012. De dodenvluchten worden inmiddels erkend als zwartste bladzijde in de geschiedenis van Argentinië. Het land probeert afscheid te nemen van dit duistere verleden. De daders die nog in leven zijn, worden berecht in een megaproces.

Eindelijk gehoord
En eindelijk wordt ook Daniel gehoord. De Argentijnse officier van Justitie beschouwt zijn foto’s als ultiem bewijsmateriaal voor de dodenvluchten. Daniel Rey Piuma getuigt in de rechtbank van Buenos Aires. Het vormt het sluitstuk van zijn jarenlange strijd voor gerechtigheid. Eindelijk hoopt hij afscheid te nemen van de loden last van al die foto’s.

Als ik ooit dood ga, wil ik graag een foto van mijn geliefde en mijn dochter meenemen en niet de foto’s van mijn doden

Vandaag nemen zijn geliefden afscheid van Daniel Rey Piuma. Hij is 58 jaar geworden.

Geplaatst in Nieuws | Tags: , , , , , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

Het nieuwe digitale goud: de booming business van softwarelekken

Het nieuwe digitale goud: de booming business van softwarelekken© Getty

26 augustus 2016

Als paddenstoelen schieten ze uit de grond: geheimzinnige bedrijven die hackers betalen voor ontdekte softwarelekken – ook wel zerodays genoemd. Hun klantenkring bestaat uit overheden en soms criminele organisaties, die de kwetsbaarheden misbruiken om in te breken op telefoons. Het nieuwe digitale goud is de zeroday, en dat is slecht nieuws voor de gebruikers.

In augustus van dit jaar kreeg mensenrechtenactivist Ahmed Mansoor een vreemd sms’je binnen. In het bericht werd hem ‘geheimen over gevangenen die werden gemarteld in gevangenissen in de Verenigde Arabische Emiraten’ beloofd. Hij hoefde alleen op een link te klikken, die leidde naar een valse site van het Rode Kruis.

Als Mansoor op de link had gedrukt, waren al zijn telefoongesprekken, camerabeelden en WhatsApp’jes te zien voor de organisatie die de link had verstuurd: waarschijnlijk een overheid die hem in de gaten wil houden. Mansoor is op zijn hoede: hij was al twee keer eerder een doelwit van spionage.

In plaats van op de link te drukken, verzond hij het bericht naar onderzoekslab Citizen Lab. Zij concluderen dat een aanvaller Mansoor voor de derde keer probeerde te hacken. Dat gebeurt via zerodays: kwetsbaarheden in software die nog niet bij de maker bekend zijn.

Zo worden zerodays misbruikt

Mansoor ontving een link die leidde volgens beveiligingsbedrijf Lookout naar een webpagina met drie zogenoemde exploits: stukjes software die misbruik maken van zerodays. De eerste exploit wordt geladen zodra er op de link wordt geklikt en nestelt zich in een lek in het geheugen van de Safari-browser. Hierdoor kunnen de andere twee exploits op de iPhone worden gedownload.

De volgende exploit maakt misbruik van een lek in het geheugen, waardoor de kernel – het technologisch centrum van de iPhone – wordt gevonden. Dan wordt de laatste exploit binnen de kernel uitgevoerd, die de aanvaller volledige toegang tot de telefoon geeft. Het hacken gebeurt binnen enkele seconden en het doelwit heeft niet door dat zijn telefoon is overgenomen.

Door exploits en zerodays aan elkaar te koppelen, kun je relatief eenvoudig – met klikken op een linkje – een apparaat overnemen. Dat is interessant voor opsporingsdiensten en criminele organisaties, die grof geld betalen voor dit soort technieken. Dat is niet onopgemerkt gebleven: steeds meer bedrijven specialiseren zich in het vinden van zerodays in veelgebruikte software.

De booming business van zerodays

De handel in zerodays is booming business sinds de smartphone het belangrijkste apparaat is geworden. Eén van die bedrijven is het Amerikaanse Zerodium, dat hackers tot één miljoen dollar betaalt voor een gevonden zeroday. Zerodium bouwt een exploit om die zeroday te misbruiken, die het weer doorverkoopt aan overheden. Ze zijn dus eigenlijk een leverancier van internetwapens.

De link die naar Mansoor is verstuurd, is volgens Citizen Lab gestuurd door het Israëlische NSO Group – ook wel een ‘cyberwapendealer’ genoemd. NSO Group is opgericht in 2010 en staat bekend om Pegasus: de tool die misbruik maakte van bovengenoemde drie zerodays. Het bedrijf biedt soortgelijke hacktools ook aan voor Android en BlackBerry.


Omri Lavie is medeoprichter van NSO Group

NSO Group is niet de eerste partij waarvan duidelijk wordt dat ze zerodays misbruiken om in te breken bij apparaten. Zo lekten deze maand verschillende zerodays uit van de Amerikaanse geheime dienst NSA, die volgens geruchten zijn gepubliceerd door de Russen.

Ook het Italiaanse Hacking Team is een bekende speler, die met hun FinFisher-tools malware op telefoons installeerde om het apparaat af te luisteren. Vorig jaar werd Hacking Team zelf slachtoffer van een hack, waardoor al hun klanten en software op straat kwamen te liggen.

Verkoop aan totalitaire regimes

De klantenkringen van dit soort bedrijven zijn op zijn zachts gezegd dubieus. Zo verkocht Hacking Team aan totalitaire regimes als Rusland, Bahrein en Saoedi-Arabië. Zij gebruikten FinFisher om tegenstanders van het regime te bespioneren. Ook de VS en Italië waren klant.

Citizen Lab meldt dat NSO Group zijn tool Pegasus onder andere aan de Mexicaanse overheid heeft verkocht, die daarmee een Mexicaanse onderzoeksjournalist probeerde te bespioneren. Volgens het onderzoekslab is Pegasus al twee jaar op de markt en zijn er tienduizenden iPhones mee bespioneerd.

In 2014 sloten 41 landen het Wassenaar Arrangement dat onder andere de verkoop van hacktools aan dictatoriale regimes verbiedt. Naast Nederland maakt ook Italië deel uit van de 41 landen, maar ondanks de overeenkomst verkocht Hacking Team wel degelijk aan dergelijke regimes. Inmiddels heeft de Italiaanse overheid Hacking Team verboden om hun producten buiten de EU te verkopen.

Ook Nederland is klant

Ook de Nederlandse overheid is klant bij dit soort bedrijven. Zo gebruikt de Nederlandse politie apparaten van Cellebrite, dat net als NSO Group uit Israël komt. Met deze apparaten kunnen ze onder andere in beslag genomen BlackBerry-telefoons kraken. Het is niet bekend of Nederland ook klant is van NSO Group.


Met het Cellebrite-programma kunnen in beslag genomen telefoons worden gekraakt

In 2015 zijn er al door verschillende Kamerleden vragen gesteld over het gebruik van zerodays door de Nederlandse opsporingsdiensten, maar minister Hennis (Defensie) wilde toen niet op reageren om de ‘operationele veiligheid’ niet in het geding te brengen. Het officiële standpunt van het kabinet omtrent het gebruik en de inkoop van zerodays is nog niet bekendgemaakt.

Op dit moment mogen de AIVD en militaire variant MIVD gebruikmaken van zerodays om op afstand bij doelwitten in te breken. De politie wil dit op termijn ook kunnen, waar de conceptwet Computercriminaliteit III voor moet zorgen. Als de nieuwe versie van deze conceptwet wordt uitgebracht, is de verwachting dat het kabinet ook een officieel standpunt inneemt over zerodays.

Bounty’s

De laatste jaren zijn techbedrijven zich bewust geworden van de gevaren van zerodays. Zo betaalt Apple sinds kort hackers die kwetsbaarheden in het systeem vinden een maximale beloning van 200.000 euro. Dat is echter nog steeds vijf keer minder dan een partij als Zerodium voor dit soort zerodays betaalt.

De Nederlandse startup HackerOne is een voorbeeld van hoe hackers de software juist veiliger maken. De kwetsbaarheden die zij vinden, kunnen ze via HackerOne rapporteren aan de bedrijven. Grote namen als Twitter, Uber en Slack zijn klant bij de startup, dat vier jaar geleden is opgericht door twee Nederlandse hackers die het fatsoen hadden om niet de criminaliteit in te gaan.

Maar ook HackerOne betaalt, net als Apple, Google en Microsoft, nog veel minder dan de ‘cyberwapenleveranciers’. Doordat overheden grof geld betalen om smartphones te kunnen hacken, is de handel in zerodays booming business geworden. En het lijkt erop dat deze bedrijfstak alleen maar groter gaat worden.

Geplaatst in Nieuws | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Een reactie plaatsen

De Doema vervult nuttige functies, de vraag is alleen voor wie

21 augustus 2016

Op 18 september kiezen de Russen een nieuwe Staatsdoema. De Doema wordt vaak gekarakteriseerd als een marionet die bij het aannemen van wetten orders uit het Kremlin volgt. Klopt dit beeld? Welke functies vervult het parlement? En welke erfenis laat de Doema van 2011-2016 na?

 door Max Bader

Niet heel anders dan de Tweede Kamer werkt de Russische Doema wetsvoorstellen uit, bespreekt ze in commissies, stemt voor of tegen in plenaire vergaderingen, en stuurt ze na aanname door naar de Federatieraad, het hogerhuis van de Federale Vergadering, ofwel het parlement. Maar daarmee houdt de vergelijking met de Tweede Kamer wel op. De huidige convocatie van de Doema valt met de beste wil van de wereld geen volksvertegenwoordiging te noemen.

Miljonairs en beroepspolitici

Dit heeft voor een deel te maken met de kieswet op grond waarvan de leden van de Doema in 2011 werden gekozen. Bij de verkiezingen van 2011 konden de burgers slechts kiezen uit zeven partijen die op dat moment geregistreerd waren. De meeste onderscheiden zich niet noemenswaardig in ideologisch opzicht en sommige zijn niet op initiatief van burgers gecreëerd, maar top down, door de strategen van de president. Er was geen mogelijkheid om, via voorkeursstemmen of in kiesdistricten, te stemmen op personen. Om meer stemmen te trekken selecteerden de partijen beperkte aantallen kandidaten ‘uit de bevolking’, zoals artsen en onderwijzers. Maar het overgrote deel van de huidige ‘volksvertegenwoordigers’ zijn miljonairs, beroepspolitici en anderszins mensen die ver van de bevolking af staan (zoals sporters en artiesten) en geen achterban hebben. In Nederland mag worden geklaagd over de kloof tussen burgers en de politiek, maar het is niets vergeleken met Rusland.

Buitenlandse agenten

De Doema van 2011-2016 zal waarschijnlijk het meeste in herinnering blijven door de repressieve wetten die in de afgelopen jaren zijn aangenomen. Boetes en straffen voor vergrijpen tijdens demonstraties zijn drastisch verhoogd. Non-gouvernementele organisaties die buitenlands geld aannemen kunnen worden gedwongen zich te afficheren als ‘buitenlandse agenten’. Bloggers met meer dan drieduizend lezers moeten zich registreren en vallen onder de mediawet. De definities van ‘laster’ en ‘extremisme’ zijn zodanig opgerekt dat grote groepen personen zouden kunnen worden vervolgd. En een recent aangenomen wet breidt de mogelijkheden van de FSB, de voornaamste veiligheidsdienst, uit om burgers in de gaten te houden. Dit zijn wetten die niet de uitkomst zijn van maatschappelijke discussie, maar die horen bij een autoritair geregeerde staat. Anders gezegd, dat deze wetten zijn aangenomen laat zien dat de Doema geen volksvertegenwoordiging is, maar een instrument van een autoritair regime.

Een ander voornaam verschil met volksvertegenwoordigingen in democratieën zit in de beperkte betekenis van de Doema: weinigen zullen de illusie hebben dat veel afhangt van wat in de Doema wordt besproken of hoe in de Doema wordt gestemd. Ze neemt geen autonome positie in, en politieke verandering wordt niet vanuit de Doema geïnitieerd. Dat is deels een uitvloeisel van de grondwet van 1993, die onder bijzondere omstandigheden werd aangenomen. Het eerste parlement van de republiek Rusland, onafhankelijk geworden na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991, was nog de oude Opperste Sovjet, gekozen in 1990. Zij had nog veel communistische leden.

Na de beschieting

In 1992-1993 verzette de Opperste Sovjet zich fel tegen de draconische economische hervormingen van Jeltsin en de regering. Dat maakte het doorvoeren van die shock therapie bijna onmogelijk. Het doorlopende conflict tussen het parlement en de regering deed Jeltsin in oktober 1993 besluiten het parlement te ontbinden, ook al had hij strikt genomen niet het recht dit te doen. Toen het parlement weigerde zich naar huis te laten sturen, nam de confrontatie een gewelddadig karakter aan. Dat eindigde met de beschieting van het parlementsgebouw door het leger en de arrestatie van een aantal parlementsleden. In december 1993 mochten de Russen in een referendum stemmen over een nieuwe grondwet. Het was geen verrassing dat de nieuwe grondwet, die nog altijd geldig is, grote volmachten toekende aan de president ten koste van het parlement.

Bestorming Witte HuisBestorming Witte Huis

Niettemin was de Doema in de jaren negentig nog steeds een plaats waar felle oppositie werd geleverd en waar debatten over serieuze kwesties werden gevoerd. Inmiddels is het nagenoeg ondenkbaar dat de Doema wetgeving zou blokkeren die door Poetin is voorgesteld of wordt gesteund. Door de gewijzigde politieke verhoudingen, en de dominantie van Poetins partij Verenigd Rusland, worden in de Doema geen debatten meer gevoerd die je zou willen volgen. Tekenend is dat in de jaren negentig veel vechtpartijen plaatsvonden in de Doema en tegenwoordig nog maar zelden. Nu zijn vechtpartijen in het parlement niet bepaald fraai, maar ze laten wel zien dat het écht ergens om gaat.

Partij van de macht

In de laatste Doema zaten vier partijen: Verenigd Rusland, de Communistische Partij van de Russische Federatie (CPRF), Rechtvaardig Rusland, en de Liberaal-Democratische Partij van Rusland (LDPR). Verenigd Rusland is begin jaren 2000 ontstaan uit een samenvoeging van andere partijen en geldt als de ‘partij van de macht’. Behalve onvoorwaardelijke steun voor president Poetin is het moeilijk te zeggen waar Verenigd Rusland in ideologische zin voor staat, laat staan hoe de partij zich ideologisch van andere partijen onderscheidt. De CPRF is een doorstart van een deel van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie. Tegenwoordig is de partij alleen nog in naam communistisch. Ze komt met name op voor het verhogen van de pensioenen, het behoud van sociale voorzieningen, en het in leven houden van onrendabele industrieën.

Rechtvaardig Rusland is in 2006 van bovenaf gecreëerd als ‘satellietpartij’, d.w.z. een partij die loyaal is aan het regime en in grote mate wordt gecontroleerd. De oorspronkelijke functie van Rechtvaardig Rusland was vermoedelijk voorkomen dat te veel mensen die om de een of andere reden niet voor Verenigd Rusland kozen op de communisten zouden stemmen. De partij bestaat uit een bont gezelschap van individuen, inclusief relatief liberale figuren maar ook omstreden conservatieve politici. Het is moeilijk aan te geven waar Rechtvaardig Rusland echt voor staat.

Persoonlijk vehikel

De Liberaal-Democratische Partij van Rusland, ten slotte, is, zoals Russen zelf vaak zeggen, noch liberaal noch democratisch. Ondanks de soms felle retoriek tegen de autoriteiten, is ze op cruciale momenten altijd loyaal aan de overheid. De partij is al sinds de vroege jaren negentig het persoonlijk vehikel van Vladimir Zjirinovski, één van de meest kleurrijke personen in de Russische politiek. Zjirinovski staat bekend om zijn extreme uitspraken en driftig gedrag. Ten tijde van de recente crisis met Turkije stelde Zjirinovski nog voor een kernbom op Istanboel te gooien. Met zijn oorlogszuchtige taal werd Zjirinovski lange tijd gezien als een niet al te serieus te nemen figuur, een useful idiot voor het Kremlin. Inmiddels is hij opgeschoven in de richting van het politieke establishment.

Zjirinovski en ZjoeganovZjirinovski (links) en de leider van de Communistische Partij Zjoeganov. Foto: Kremlin.ru

De drie partijen naast Verenigd Rusland vormen samen wat in Rusland genoemd wordt de ‘constructieve oppositie’. Met de term ‘constructieve oppositie’ wordt impliciet gezegd dat partijen en bewegingen die hier niet bijhoren, zoals de democratische oppositie, ‘destructief’ zijn. ‘Constructieve oppositie’ betekent in de Russische context met name dat de betreffende partijen nooit demonstraties organiseren tegen het regime of het aftreden van president Poetin eisen. Van échte oppositie is in de Doema nauwelijks sprake.

Oppositie monddood

Er zijn drie parlementariërs van Rechtvaardig Rusland die zich hebben gemanifesteerd als oppositiepolitici. Alledrie kwamen hierdoor in de problemen. Ilja Ponomarjov was de enige die in 2014 tegen de annexatie van de Krim stemde. Niet lang hierna werd hij beschuldigd van corruptie. Tijdens een reis naar de Verenigde Staten besloot hij om niet terug te keren naar Rusland uit angst voor vervolging. In 2016 werd hem vervolgens wegens het missen van teveel parlementszittingen zijn mandaat ontnomen. Pikant is dat bij de stemming daarover zestig procent van de Doemaleden zelf afwezig was.

Gennadi Goedkov uitte tot verrassing van velen felle kritiek naar aanleiding van de grootschalige fraude tijdens de verkiezingen van 2011. Ook Goedkov werd vervolgens van corruptie beticht en zijn mandaat werd hem in 2012 ontnomen. Goedkovs zoon Dmitri ontpopte zich vanaf 2011-2012 ook als oppositiepoliticus. Hij heeft zijn zetel in de Doema weten te behouden, maar wordt sinds een bezoek aan de Verenigde Staten beschuldigd van samenspanning met de Amerikanen en staat om die reden onder druk.

Filiaal

Volgens de grondwet heeft de presidentiële administratie, bevolkt door Poetins persoonlijke medewerkers, niet het recht van initiatief, d.w.z. het recht om wetten voor te stellen. Toch wordt breed aangenomen dat de meeste belangrijke wetten, waaronder de genoemde repressieve wetten, juist uit haar koker komen. De Doema wordt daarom wel eens gekarakteriseerd als ‘filiaal van de presidentiële administratie’, waar wetswijzigingen worden uitgewerkt tot wetsvoorstellen. Het is waarschijnlijk geen toeval dat de huidige parlementsvoorzitter Sergej Narysjkin vóór zijn benoeming enkele jaren hoofd was van de presidentiële administratie.

Als ‘filiaal van de presidentiële administratie’ is de Doema in wezen een schakel van het overheidsapparaat met een uitvoerende taak, en zonder autonome positie. Veel aangehaald zijn de woorden van voormalig parlementsvoorzitter Boris Gryzlov uit 2003: ‘Ik vind dat de Staatsdoema niet een plek moet zijn waar politieke gevechten worden gevoerd of waar men bepaalde politieke leuzes en ideologieën moet verdedigen, maar een plek waar men zich bezig moet houden met constructieve, effectieve wetgevende activiteit’.

Voor én tegen

Dat de Doema primair orders uit het Kremlin opvolgt wordt gesuggereerd door het gemak waarmee tegenstrijdige wetten worden aangenomen. In 2005 stemde de voltallige fractie van Verenigd Rusland ogenschijnlijk in volle overtuiging voor een nieuw kiesstelsel van volledige proportionele vertegenwoordiging. In 2014 stemde Verenigd Rusland even eensgezind voor de terugkeer naar een gemengd kiesstelsel. Vanzelfsprekend was de Doema in 2005 niet dezelfde als in 2014, maar Verenigd Rusland was ook toen de dominante fractie, en veel van de leidende personen waren dezelfden als in 2005. In 2005 stemde Verenigd Rusland voor het aanscherpen van de regels voor de registratie van politieke partijen waardoor het aantal partijen in een paar jaar tijd kromp van bijna honderd naar zeven. In 2011 stemde Verenigd Rusland juist weer voor het versoepelen van de regels, waardoor in een paar jaar tijd zo’n zeventig nieuwe partijen werden gevormd. In december 2011 stelde president Medvedev voor om smaad te decriminaliseren, in overeenstemming met Europese normen. Verenigd Rusland stemde eensgezind voor; zeven maanden later draaide ze die wetswijziging weer even eensgezind terug.

Annexatie van de Krim

De Doema dient ook om het beleid van de president en de regering te helpen legitimeren. Dit is belangrijk op cruciale momenten zoals tijdens de annexatie van de Krim. De grote eensgezindheid in beide huizen van de Federale Vergadering over de bezetting van de Krim heeft zeker bijgedragen aan de indruk, in Rusland en het buitenland, dat de annexatie niet alleen door Poetin en de zijnen werd gesteund, maar door de Russen in het algemeen.

Sinds die bezetting hebben antiwesterse en anti-Oekraïense hysterie in Rusland een hoge vlucht genomen. Een aantal Doemaleden manifesteert zich in het bijzonder als bestrijders van het Westen. Zo beweerde Jevgeni Fjodorov van Verenigd Rusland, bijvoorbeeld, dat de liedjes van de overleden cultzanger Viktor Tsoj van de band Kino niet door hemzelf maar door de CIA werden geschreven met als doel om de Sovjet-Unie te verzwakken.

viktor tsoi by carcoal d97mytkAlbum van cultzanger Viktor Tsoj

En de communist Vadim Solovjov suggereerde dat de griepgolf die in januari van dit jaar over Rusland ging een complot was van de Verenigde Staten tegen Rusland. Niet zelden zit er een element van hypocrisie in het patriottisme van de Doemaleden. Sergej Zjeleznjak, die zich profileert als een van ‘s lands meest uitgesproken patriotten, bijvoorbeeld, stuurt zijn dochters naar scholen in Groot-Brittanië en Zwitserland.

Lobbymachine

Naast ’filiaal van de presidentiële administratie’ heeft de Doema een reputatie als grote lobbymachine. Als lobbyisten zijn de leden van Doema natuurlijk niet per se anders dan veel van hun ambtsgenoten elders in de wereld. De volksvertegenwoordigers hebben invloed op wat precies wel en niet in een wet terecht komt en hoe de wet wordt geformuleerd en staan in direct contact met de regering en de ministeries. Grote bedrijven en machtige individuen gebruiken de Doemaleden om invloed uit te oefenen op het wetgevende proces. Veel invididuele Doemaleden staan er om bekend dat zij de belangen van één of meerdere bedrijven vertegenwoordigen. Dat lobby-activiteiten ruime mogelijkheden bieden voor zelfverrijking verklaart waarom een plek in de Doema zo begeerd wordt.

Van de huidige Doemaleden zijn er tientallen, met name van Verenigd Rusland, onderwerp geweest van grootschalige corruptieschandalen die in de meeste gevallen zijn gerelateerd aan lobby-activiteiten en omkoping. Maatregelen die worden genomen om corruptie te bestrijden hebben beperkt effect. Sinds enkele jaren moeten parlementsleden jaarlijks een declaratie invullen van hun bezittingen en die van hun naaste familieleden. Vaak komt daarbij aan het licht dat bezittingen op naam staan van niet-werkende familieleden, met name echtgenoten, maar soms ook schoonmoeders en neefjes. In de afgelopen vijf jaar is maar liefst een kwart van de Doemaleden gescheiden, in veel gevallen met het ogenschijnlijke doel om hun eigenlijke vermogen verborgen te houden. De corruptieschandalen zijn geen aanleiding geweest om de betreffende Doemaleden hun mandaat te ontnemen. Er zijn ook Doemaleden van wie vermoed wordt dat ze zich schuldig hebben gemaakt aan bijzonder zware misdaden.

Zo wordt buiten Rusland algemeen aangenomen dat Andrej Loegovoj de hoofddader was van de moord op de ex-KGB’er Aleksandr Litvinenko, die in 2006 in London werd vergiftigd met polonium-210. In 2007 belandde Loegovoj op plaats twee van de partijlijst van de LDPR. Sindsdien is hij lid van de Doema en hij zal dat waarschijnlijk ook de komende jaren nog blijven. De vermoedelijke moordenaars van Boris Nemtsov komen uit de omgeving van het Tsjetsjeense Doemalid Adam Delimchanov, Doemalid voor Verenigd Rusland sinds 2011.

Plagiaat

De bedenkelijke ethiek van veel Doemaleden blijkt ook uit hun houding ten aanzien van wetenschappelijke integriteit. In de Doema zitten 133 volksvertegenwoordigers met een postgraduate wetenschappelijke graad. De organisatie Dissernet heeft 94 proefschriften van die volksvertegenwoordigers kunnen inzien, en daarbij in maar liefst 51 gevallen plagiaat ontdekt, waaronder in het proefschrift van parlementsvoorzitter Narysjkin.

Narysjkin met PoetinParlementsvoorzitter Narysjkin in gesprek met Poetin. Foto: Kremlin.ru

Van de 39 proefschriften die men niet kon inzien is het volgens Dissernet in 20 gevallen aannemelijk dat het gaat om ‘spookproefschriften’, d.w.z. de proefschriften zijn nooit geschreven. Naar aanleiding van het onderzoek van Dissernet is, voor zover bekend, slechts drie Doemaleden de wetenschappelijke graad ontnomen. Geen enkele volksvertegenwoordiger is om plagiaat zijn parlementszetel kwijtgeraakt.

Door de repressieve wetgeving, grootschalige corruptie, en plagiaatkwesties heeft de Doema een niet al te beste reputatie in de ogen van Russen. Vermoedelijk om dat slechte image te compenseren zitten in de Doema enkele tientallen populaire artiesten, winnaars van Olympische medailles, kosmonauten, en andere eerzame personen. Desondanks is volgens opiniepeilingen het vertrouwen in de Doema en Verenigd Rusland aanzienlijk lager dan het vertrouwen in president Poetin.

Analyses van de uitslagen van de verkiezingen van 2011 laten zien dat op veel plekken waar geen stemfraude plaatsvond, slechts een kwart tot een derde van de kiezers op Verenigd Rusland stemde, bij een opkomst van iets meer dan vijftig procent. Door grootschalige fraude kwam het stemmenpercentage voor Verenigd Rusland in de officiële uitslagen uit op 49 procent; dankzij de kiesdrempel net genoeg voor een meerderheid van de zetels. Als we de opiniepeilingen moeten geloven is het vertrouwen in Poetin na 2011 – met name door de bezetting van de Krim – toegenomen. Dit lijkt echter niet op te gaan voor Verenigd Rusland.

Terugkeer naar twee lijsten

Het regime heeft een aantal maatregelen genomen om een meerderheid voor Verenigd Rusland in de nieuwe convocatie van de Doema veilig te stellen. De belangrijkste is de terugkeer naar een verkiezingssysteem waarin de helft van de parlementsleden op individuele titel in districten wordt gekozen. Gezien het overwicht van Verenigd Rusland en het repressief klimaat op veel plekken in Rusland zal het relatief eenvoudig zijn om het overgrote deel van de 225 afzonderlijke verkiezingen in districten te winnen. In het nationale deel van de verkiezing, waarin kiezers stemmen op een partij, hoeft Verenigd Rusland dan nog maar een relatief klein percentage te halen om een meerderheid in de Doema af te dwingen. Met opnieuw een meerderheid voor Verenigd Rusland is er weinig reden aan te nemen dat de nieuwe Doema wezenlijk anders zal functioneren dan de Doema van de afgelopen vijf jaar.

Geplaatst in Nieuws | Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Een reactie plaatsen